Ικαρία: Το μέτρο της ψυχής μας

-Ας το ξεκαθαρίσουμε από την αρχή: Η Ικαρία δεν είναι για προγραμματισμένους ανθρώπους. Δεν είναι σίγουρα για οικογενειάρχες που έχουν μάθει τα παιδιά τους να κολυμπούν αμέριμνα σε κλειστές θάλασσες και αβαθή νερά. Δεν είναι για γιάπηδες και για επιδειξιμανείς νεόπλουτους.

-Αν κανείς κάποια στιγμή στη ζωή του αισθανθεί την ανάγκη να μετρήσει την ψυχή του, υπάρχει τρόπος και ταυτόχρονα ο κατάλληλος τόπος: Η Ικαρία.

-Ας το ξεκαθαρίσουμε από την αρχή: Η Ικαρία δεν είναι για προγραμματισμένους ανθρώπους. Δεν είναι σίγουρα για οικογενειάρχες που έχουν μάθει τα παιδιά τους να κολυμπούν αμέριμνα σε κλειστές θάλασσες και αβαθή νερά. Δεν είναι για γιάπηδες και για επιδειξιμανείς νεόπλουτους.

-Η Ικαρία (Νικαριά για τους ντόπιους) είναι για ανθρώπους κάθε ηλικίας που θέλουν να βρεθούν σε ένα μέρος πανέμορφο που είναι στενά δεμένο με τους ανθρώπους του και τον τρόπο ζωής τους. Δεν είναι τόπος με έκδηλη αλλά με κρυμμένη ομορφιά, που για να την ανακαλύψεις πρέπει να κάνεις παρέα με τους ίδιους τους κατοίκους του.

-Όσοι έχουν επισκεφτεί την Ικαρία και τους έχει αρέσει (δηλαδή δεν έχουν φύγει την άλλη μέρα αλλά ευχαριστήθηκαν και θέλουν να ξαναπάνε) φέρουν ο καθένας τη δική του βιωματική Ικαρία, και αισθάνονται ότι υπάρχουν και άλλα που δεν έχουν ζήσει.

-Ας μη μιλήσουμε για τους ίδιους τους Καριώτες και τις Καριωτίνες, που είναι τρελαμένοι με το νησί τους ακόμη κι αν απλώς κατάγονται από το νησί και έχουν ζήσει στην Αθήνα ή όπου αλλού στον κόσμο.

-Μάλιστα, χαριτολογώντας οι Καριώτες, αν φας, πιεις και χορέψεις μαζί τους και σε αισθανθούν δικό τους, θα 'ρθει η ώρα που θα σε συμβουλέψουν τι να λες όταν γυρίσεις στον τόπο σου: Να μην λες ότι είναι ωραία στη Νικαριά αλλά αντίθετα ότι έχει φίδια, σκορπιούς, ποντίκια και ...κακές θάλασσες, για να μην πλακώσουν πολλοί και χάσουν οι ίδιοι οι Καριώτες το ίδιο τους το νησί από τους πολλούς ξένους.

 

Οδηγίες προσαρμογής και καλής συμπεριφοράς

1. Μόλις πατήσεις στο νησί εξαφάνισε το ρολόι σου.

2. Ακολούθησε το ρυθμό των ντόπιων: Το πρωινό ξύπνημα είναι κατά τις 11:00 (το νωρίτερο).

3. Ξέχνα τα πρέπει, βρες το βιολογικό σου ρυθμό και συντονίσου: Όταν πεινάσεις αναζήτησε φαγητό. Όταν νυστάξεις και δεν είναι οι μικρές ώρες πάρε έναν υπνάκο. Όταν πεθυμήσεις τη θάλασσα κολύμπα.

4. Όταν είσαι με καλή παρέα δώσε της χρόνο. Μη σηκωθείς γιατί "πρέπει" να κάνεις κάτι. Οι παρέες στη Νικαριά ωριμάζουν ώρα με την ώρα και είναι σπουδαίο να ανοίγουν οι καρδιές και η φαντασία. Αν πρέπει οπωσδήποτε να φύγεις μην το κάνεις άξαφνα. Προετοίμασε το έδαφος δυσανασχετώντας ότι πρέπει να φύγεις σε λιγάκι.

5. Μάθε το νόημα μερικών λέξεων. Π.χ. "ξένος" είναι κάθε μη Καριώτης. Ένας Καλαματιανός, ένας Σαμιώτης και ένας Ολλανδός είναι το ίδιο "ξένοι" για τους ντόπιους. Η μόνη διάκριση γίνεται για τους Φουρνιώτες, δηλαδή τους κατοίκους των νησιών "Φούρνοι" απέναντι από την Ικαρία, που τους αποκαλούν ..."νησιώτες" (!). Ωστόσο, το να είσαι "ξένος" δεν σημαίνει καθόλου ότι οι ντόπιοι θα είναι εχθρικοί μαζί σου. Το αντίθετο μάλιστα, επειδή είσαι ταξιδιώτης θα σε περιποιηθούν.

6. Όταν είσαι με παρέα μην κάθεσαι βουβός. Αφηγήσου κάτι, δείξε το χιούμορ σου, συζήτησε. Οι Καριώτες λατρεύουν τις ιστορίες, ιδιαίτερα αν κρύβουν κάποιο νόημα που θες να μεταδώσεις.

7. Να ξέρεις ότι οι Καριώτες πειράζουν συνεχώς ο ένας τον άλλον αλλά ποτέ δεν βρίζουν, δεν προσβάλλουν τον άλλο, δεν υποτιμούν αλλά αντίθετα δέχονται την προσωπικότητα του άλλου. Γι αυτό ποτέ μην κάνεις χοντρά καλαμπούρια ή κοροϊδίες.

8. Κάνε παρέα με όλους. Όλοι κάτι έχουν να πουν που κρύβει ένα νόημα, αλλά και είναι διαθέσιμοι να ακούσουν μια καλή εμπειρία, ένα αστείο γεγονός, κάτι παράξενο και εντυπωσιακό.

9. Μην κολλήσεις στις παραλίες. Ανέβα μονοπάτια, βγες σε βουνοκορφές, ανακάλυψε χωριά, περπάτησε, αισθάνσου, μύρισε. Υπάρχει μεγάλη εναλλαγή τοπίου, πολλά νερά και εξαίρετα βότανα. Μην ξεχνάς ότι η ορεινή Ικαρία είναι η αυθεντική Ικαρία.

10. Οι Καριώτες πηγαίνουν εύκολα στα δικαστήρια για μισό τετραγωνικό χωραφιού. Και αυτό γιατί η γεωργική γη είναι λίγη και πάντα σε πεζούλες-αναβαθμούς. Δεν υπάρχει κάποια πεδινή περιοχή στο νησί. Ωστόσο δεν θα συζητήσουν ποτέ τις αντιδικίες τους και τα παράπονά τους δημόσια.

11. Πρόσεχε τις θάλασσες. Το Ικάριο πέλαγος έχει μεγάλους κυματισμούς που δημιουργούν ρεύμα προς τα μέσα. Όταν έχει κύμα φόρα πάντα βατραχοπέδιλα. Αν έχεις ιστιοσανίδα πρόσεχε. Αν πηγαίνεις για ψάρεμα με βάρκα ή σκάφος ακολούθα τους ντόπιους. Γενικά το καλοκαίρι με τα μελτέμια να ξέρεις ότι το βόρειο μέρος έχει κύμα και το νότιο πολύ αέρα.

12. Στο τοπικό σύστημα αξιών ο "επιούσιος άρτος", το κρασί και η παρέα ιεραρχούνται πρώτα. Τελευταία έρχονται η δουλειά, και το "πρέπει". Υπάρχει μια τοπική κατάρα: "Α! που να 'χεις το ανάγκασμα", δηλαδή "σε καταριέμαι να βρεθείς σε ανάγκη, σε κατάσταση να αναγκαστείς να κάνεις κάτι". Αυτό είναι ό,τι χειρότερο για τους Καριώτες. Αν ακούσεις κάποιον ντόπιο να λεει μέσα από τα δόντια του "α-να-γκασμά" να ξέρεις ότι τα πράγματα είναι σοβαρά.

13. Οι Καριώτες είναι από τη φύση τους αντιεξουσιαστές γιατί επί αιώνες τα κατάφερναν μόνοι τους χωρίς τουρκοκρατία, γενοβέζους, πειρατές, κλπ συστήματα εξουσίας. Αποφεύγουν τις σχέσεις με την αστυνομία, την εφορία, το λιμεναρχείο και γενικά τις κρατικές υπηρεσίες, και τα μόνα που θέλουν σήμερα είναι λιμάνια, σχολεία και καλό νοσοκομείο. Γι' αυτό ορισμένοι μπορεί ακόμη και να κρυφογελούν με τη 17Ν. Κατάλαβέ τους αλλά μην ανοίξεις συζήτηση για αυτό. Θα τους γεμίσεις καχυποψία για το άτομό σου.

14. Ενημερώσου για τα πανηγύρια, τις χοροεσπερίδες, τις εκδηλώσεις. Το καλοκαίρι γίνονται πολλά και ενδιαφέροντα γεγονότα κάθε μέρα. Το χειρότερο που μπορεί να σου συμβεί είναι να μαθαίνεις την άλλη μέρα τι καλά που πέρασαν οι άλλοι και εσύ δεν ήσουν εκεί. Όσες περιγραφές και να σου κάνουν θα ξέρεις πάντα ότι "έχασες".

15. Πάντα να αγοράζεις από τα πανηγύρια φαγητό και ποτό. Τα πανηγύρια και οι χοροεσπερίδες γίνονται για έσοδα που διατίθενται για κάποιο κοινωφελή σκοπό. Μάθε τι θα γίνουν τα κέρδη. Ευχαριστιέσαι καλύτερα το γλέντι και το χορό.

16. Σε ένα πανηγύρι υπάρχει ένα "τελετουργικό": Βρίσκεις θέση να καθίσεις με την παρέα σου, στέκεσαι στην ουρά και αγοράζεις το φαγητό και το κρασί, τρωτε και πίνετε ενώ παίζει η ορχήστρα, κι όταν "αποφάτε" και μπείτε στο κλίμα και μιλήσετε και με τους διπλανούς σας, απολαύστε την αίσθηση του πανηγυριού και όταν σας έρθει σηκωθείτε και χορέψτε. Μην μπαίνετε στο χορό μόλις φτάσετε. Αυτό δείχνει κακούς τρόπους.

17. Ο καριώτικος χορός χορεύεται κυκλικά και ο πρώτος χορευτής αφού κάνει τα τσαλίμια του μετά από λίγο δίνει τη θέση του στον επόμενο, και εκείνος στον επόμενο. Αν μαθαίνεις καριώτικο μείνε προς το τέλος του χορού και αν δεν ξέρεις καλά μην βγεις "πρώτος στο χορό" αλλά παραχώρησε τη θέση σου στον επόμενο.

18. Οι Καριώτες εκτός από το καλό κρασί ή το τσίπουρο εκτιμούν αφάνταστα και το να τραγουδάει ή να παίζει ένα μουσικό όργανο κάποιος από την παρέα. Μπορούν να καθίσουν ώρες αν βρουν τέτοια αφορμή.

 

Οι "γκρούβαλοι"

-Υπάρχει ένας όρος που χρησιμοποιούν οι Καριώτες για να περιγράψουν τους ξένους που δεν τους ταιριάζουν: "Γκρούβαλοι". Οι γκρούβαλοι είναι κάτι σαν "αναγκαίο κακό" ή ακόμη χειρότερα σαν παράσιτα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα "γκρούβαλων": Σε ένα πανηγύρι μια ομάδα νεαρών καθόταν σε ένα πεζουλάκι και όχι σε τραπέζι. Μόλις η παρέα του κοντινού τους τραπεζιού σηκωνόταν να χορέψει αυτοί ορμούσαν στο τραπέζι και έτρωγαν τα φαγητά τους.

-Συνήθως τους χαρακτηρίζουν σαν χαραμοφάηδες, σαν παιδιά που δεν έχουν δουλέψει ποτέ τους. Είναι αυτοί που κατακλέβουν τα κηπευτικά, που χοροπηδάνε στα πανηγύρια, που κοιτάνε την πάρτη τους και που κοιμούνται όπου νάναι. Γενικά οι "γκρούβαλοι" δεν είναι κατ' ανάγκην κακοί, είναι όμως σίγουρα "βάρβαροι" και "απολίτιστοι". Οι ντόπιοι μπορούν να ξεχωρίσουν εύκολα ποιος είναι γκρούβαλος και ποιος όχι ανάλογα με την συμπεριφορά του.

 

Επίλογος

Ο Λάκης Λαζόπουλος χρησιμοποίησε έναν Σαλονικιό για να αποδώσει το αραλίκι και το "χαλαρά". Μάλλον Καριώτη έπρεπε να έχει επιλέξει. Αν λοιπόν βρεθείς στην Ικαρία, αισθάνσου χαλαρά και απόλαυσέ την. Χρειάζεται περίπου ένα τριήμερο για να "ξεκουρδιστείς" και να ενσωματωθείς στους τοπικούς ρυθμούς. Το σίγουρο είναι ότι στην Ικαρία θα ανακαλύψεις μια άλλη διάσταση διακοπών που δεν έχει σχέση με το καταναλωτικό πρότυπο των τουριστικών νησιών.

Τέλος, αν βρεθείς εκεί θυμήσου τα τοπικά δίστιχα που περιγράφουν άριστα τη Νικαριά:

 

Ωραία που 'σαι Νικαριά με τα ψηλά βουνά σου

Όμορφα τα κορίτσια σου και κρύα τα νερά σου.

Της Ικαρίας το νερό όποιος το πιει παγώνει

Κι όποιος περάσει μια και δυο αγάπη στερεώνει

(από τραγούδι του γάμου)

 

Δώσ' του δώσ' του δώσ' του πέρα, δώσ' του φουστανιού σου αέρα

δώσ' του δώσ' του και ας πάει τούτη η γη θε να μας φαει

Τούτη η γη με τα λουλούδια τρωει νιους και κοπελούδια

Τούτη η γη που την πατούμε ούλοι μέσα θε να μπούμε

(από το τραγούδι "συμπεθέρα", που είναι και Καριώτικος χορός)

 

Χορεύγετε χορεύγετε παπούτσια μη λυπάστε

Κι εκείνα ξεκουράζονται την ώρα που κοιμάστε

Ελιές ελιές μαζεύγετε κουκούτσια μην πετάτε

Κορίτσια των παλληκαριώ χατίρια μη χαλάτε

(από το επιτραπέζιο τραγούδι "αμπελοκουτσούρα")

ΥΓ. Το κείμενο αυτό είχε ζητηθεί για δημοσίευση από το περιοδικό yaughting και να διαβαστεί από μη Ικάριους.