Πέμπτη, 19 Οκτώβριος 2017

Tsunamis

Έχω στα χέρια μου ένα βιβλίο του 1973 με τίτλο "Τsunamis της Ανατολικής Μεσογείου από της αρχαιότητος μέχρι σήμερον" γραμμένο από τον Ι.Α. Αντωνόπουλο, Δρ Μηχανικό ΕΜΠ-DIC.

Θαλάσσια σεισμικά κύματα πάντοτε υπήρχαν στην περιοχή μας. Από αυτό το βιβλίο θα σταχυολογήσω μερικά ιστορικά παραδείγματα Τsunamis, αρκετά από τα οποία έπληξαν και τα νησιά Σάμος, Ικαρία και Φούρνοι. Άλλωστε ο χάρτης που παρουσίασε ο σεισμολόγος κ. Παπαζάχος έχει την περιοχή μας σε υψηλή επικινδυνότητα, γεγονός που κάνει αναγκαία την ενημέρωσή μας για το φαινόμενο αυτό στο Αιγαίο και τι μπορεί να συμβεί στο μέλλον. Βέβαια, τα μεγάλα Τsunamis, σαν το πρόσφατο στον Ινδικό Ωκεανό, μπορεί εδώ στην Ανατολική Μεσόγειο να είναι σπάνια, μικρότερα όμως tsunamis έχει υπολογιστεί ότι εμφανίζονται στην περιοχή μας ένα περίπου ανά τρία έτη.


Έχω στα χέρια μου ένα βιβλίο του 1973 με τίτλο "Τsunamis της Ανατολικής Μεσογείου από της αρχαιότητος μέχρι σήμερον" γραμμένο από τον Ι.Α. Αντωνόπουλο, Δρ Μηχανικό ΕΜΠ-DIC.

Θαλάσσια σεισμικά κύματα πάντοτε υπήρχαν στην περιοχή μας. Από αυτό το βιβλίο θα σταχυολογήσω μερικά ιστορικά παραδείγματα Τsunamis, αρκετά από τα οποία έπληξαν και τα νησιά Σάμος, Ικαρία και Φούρνοι. Άλλωστε ο χάρτης που παρουσίασε ο σεισμολόγος κ. Παπαζάχος έχει την περιοχή μας σε υψηλή επικινδυνότητα, γεγονός που κάνει αναγκαία την ενημέρωσή μας για το φαινόμενο αυτό στο Αιγαίο και τι μπορεί να συμβεί στο μέλλον. Βέβαια, τα μεγάλα Τsunamis, σαν το πρόσφατο στον Ινδικό Ωκεανό, μπορεί εδώ στην Ανατολική Μεσόγειο να είναι σπάνια, μικρότερα όμως tsunamis έχει υπολογιστεί ότι εμφανίζονται στην περιοχή μας ένα περίπου ανά τρία έτη.

 

Μια καταγραφή των tsunamis στην περιοχή μας

1. Έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας, μεταξύ 1510-1310 π.Χ. Διάφοροι ερευνητές πιστεύουν ότι από μια σειρά βίαιων σεισμών και από τα επακόλουθα tsunamis φέρεται να καταστράφηκε ο Κρητο-Μινωϊκός πολιτισμός. Με την τρομερή έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας εξαφανίστηκε η νήσος Στρογγύλη (επιφάνειας 83 τ. χλμ) και στη θέση της σχηματίστηκε κρατήρας βάθους 300-400 μέτρων. Το γεγονός ήταν τόσο σφοδρό που συνδέθηκε με τη χαμένη Ατλαντίδα, τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα και την έξοδο των Εβραίων από την Αίγυπτο. Είχε προηγηθεί άλλη μια έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας κατά την εποχή του Χαλκού που πιθανόν να συνδέεται με την καταστροφή του προϋπάρχοντος Κυκλαδίτικου πολιτισμού. Στο νομό μας τα κύματα πρέπει να είχαν ύψος 12 μέτρα και ταχύτητα 200 χλμ/ώρα, όσα υπολογίζονται και για την Κρήτη, γιατί ισαπέχουμε από τη Θήρα. Η ηφαιστειακή τέφρα που είχε κατεύθυνση νοτιοανατολική πρέπει να κάλυψε λίγο και την περιοχή μας, όπως και η ελαφρόπετρα που εκλύθηκε. Είναι γνωστό ότι η ηφαιστειακή τέφρα ακόμη και πάχους λίγων εκατοστών είναι αρκετή για να αχρηστευτούν οι καλλιέργειες για μια περίπου 10ετία, και κάτι τέτοιο φαίνεται ότι συνέβη στην Κρήτη και ίσως και στην περιοχή μας.

2. 426 π.Χ Ευβοϊκός και Μαλλιακός κόλπος. Τα θαλάσσια σεισμικά κύματα που εκλύθηκαν φαίνεται ότι δεν προωθήθηκαν πέραν της Σκοπέλου.

3. 330 π.Χ Λήμνος Από τη βύθιση (;) της νήσου Χρύσης πρέπει να προκλήθηκε τεράστιο θαλάσσιο σεισμικό κύμα.

4. 222 π.Χ. και 142 μ.Χ. Ρόδος Η πόλη της Ρόδου καταστρέφεται από σεισμό. Το 222 π.Χ. κατέπεσαν ο Κολοσσός της Ρόδου και τα τείχη της πόλης. Δεν είναι γνωστό αν το 222 π.Χ. προκλήθηκε tsunami. Ωστόσο είναι γνωστό ότι δημιουργήθηκε το 142 μ.Χ.

5. 46 μ.Χ. και 62 μ.Χ. Νότια Κρήτη. Συγκεχυμένες πληροφορίες για σεισμικότητα που συνδέεται από τις πηγές με σεισμό στη Σαντορίνη, με θαλάσσια σεισμικά κύματα και με την ανάδυση και επαναβύθιση νήσου μεταξύ Θήρας και Κρήτης. Κατά το tsunami, η θάλασσα στα Λεβενά της Κρήτης υποχώρησε κατά ένα μίλι. Η τεράστια ποσότητα ηφαιστειακής ελαφρόπετρας από τη Θήρα επιπλέουσα έφτασε μέχρι της Μ. Ασίας, της Λέσβου και της Μακεδονίας.

6. 142 μ.Χ. Ρόδος. Θίγονται οι περιοχές Κως, Σέριφος, Σύμη και η πόλη Στρατονίκαια της Καρίας, ενώ η Ρόδος αναφέρεται ότι κατεστράφη όχι τόσο από το σεισμό όσο από επακόλουθο θαλάσσιο κύμα.

7. 262 μ.Χ. Νότιες ακτές Μικράς Ασίας (;) Πληροφορίες αναφέρουν ότι τα θαλάσσια ύδατα εισχώρησαν στην ξηρά και παρέσυραν πολλές πόλεις, δεν είναι βέβαιο όμως ότι αυτό συνέβη στην Μ. Ασία.

8. 21 Ιουλίου 365 μ.Χ. Μετά από σεισμό στην χερσαία Ελλάδα ή ίσως μεταξύ Κρήτης και Πελοποννήσου ακολούθησε καταστρεπτικό θαλάσσιο κύμα. Χιλιάδες ατόμων πνίγηκαν και πολλές πόλεις ισοπεδώθηκαν στις ακτές της Κρήτης, Πελοποννήσου, Βοιωτίας, μέχρι και την Μικρά Ασία, την Αλεξάνδρεια και τη Σικελία. Στην Αλεξάνδρεια παρέσυρε πλοία υπεράνω των μεγάλων τειχών και άλλα έπεσαν σε οικίες μέχρι και σε βάθος δυο μιλίων από την ακτή.

9. 551 μ.Χ Μεγάλη σεισμική δραστηριότητα αναφέρεται στο Μαλλιακό κόλπο αλλά και στη Μ. Ανατολή και την Μ. Ασία συνοδευόμενη από θαλάσσια κύματα.

10. 15 Αυγούστου 554 μ.Χ., νοτιοδυτικές ακτές Μ. Ασίας, Κως και Σποράδες νήσοι. Σεισμική δραστηριότητα και θαλάσσια κύματα καταστρέφουν τις Τράλλεις (Αϊδίνι), την Κω, τη Νικομήδεια και την Αντιόχεια. Η δόνηση έγινε αισθητή έως την Κωνσταντινούπολη και τη Μ. Ανατολή. Το κύμα στη Μ. Ασία εισχώρησε πάνω από ένα μίλι.

11. Έτος 1303, Κρήτη, Ρόδος, Ν.Δ. Πελοπόννησος, Αιγυπτιακές ακτές και Αδριατική θάλασσα. Υπάρχουν αρκετές περιγραφές τουλάχιστον δυο σεισμικών δονήσεων μεγάλου μεγέθους (που έγιναν αισθητές μέχρι τη Βενετία και την Κωνσταντινούπολη) και των θαλάσσιων κυμάτων που ακολούθησαν. Η πόλη Κάνδια (Ηράκλειο) καταστράφηκε και επλήγησαν η Μεθώνη, η Κορώνη.

12. 20 Μαρτίου 1389, Χίος. Ισχυρός σεισμός ακολουθείται από θαλάσσιο κύμα. Ο σεισμός και το tsunami έγιναν αισθητά στη Σμύρνη και στη Φώκαια.

13. 1481, Ρόδος. Δεκάμηνη σεισμική δραστηριότητα προκάλεσε τουλάχιστο ένα tsunami που έπληξε την πόλη.

14. 1494, 1408, 1612 και 1629, Χανιά, Ηράκλειο, Β. ακτές της Κρήτης και Κύθηρα αντίστοιχα. Σεισμικές δονήσεις με επακόλουθα θαλάσσια κύματα.

15. 1650, Θήρα, Πάτμος, Ίος, Σίκινος, Κέα, Κρήτη. Τρίμηνη σεισμική δραστηριότητα και θαλάσσια ηφαιστειακή έκρηξη 6,5 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Θήρας δημιούργησαν νησί που διαβρώθηκε και σήμερα είναι ύφαλος (λέγεται Κολούμπο) και τεράστια θαλάσσια κύματα έπληξαν τις ακτές πολλών νησιών του Αιγαίου ιδιαίτερα την 29η Σεπτεμβρίου. Στη Θήρα τα νερά εισχώρησαν σε βάθος 3,5 χιλιόμετρα ενώ κατά την υποχώρηση της θάλασσας αποκαλύφθηκαν προσωρινά τα ερείπια δυο βυθισμένων αρχαίων οικισμών (Καμάρι και Περίσσα). Στην δυτική Πάτμο το κύμα έφτασε σε ύψος 30 μέτρα και στην ανατολική 27 μέτρα. Στην Ίο (37 χλμ μακριά) το κύμα έφτασε στα 18 μέτρα. Ο ήχος της έκρηξης ακούστηκε στη Χίο (224 χλμ μακριά) και προκλήθηκαν καταστροφές πλοίων στην Κρήτη και στην Κέα. Ηφαιστειακή τέφρα μεταφέρθηκε μέχρι τη Μ. Ασία όπου κάλυψε με ένα λεπτό στρώμα τα φύλλα των δέντρων.

16. 1667 Μ. Ασία-Σμύρνη, 1672 Σαντορίνη και 1688 Μ. Ασία-Σμύρνη. Σεισμοί και tsunamis τουλάχιστον το 1672.

17. 1851 Χάλκη-Ρόδος, 1852 Μ. Ασία-Σμύρνη, και 1856 Ανατολικές Σποράδες-Χίος. Σεισμική δραστηριότητα. Δεν είναι γνωστό αν προκλήθηκαν θαλάσσια κύματα.

18. 1866 Χίος, 1867 Γύθειον-Κρήτη-Σύρος-Ιόνιο-Ν. Α. ακτές Ιταλίας και 1886 Μεσσηνία-Πύλος-Μ. Ασία-Σμύρνη. Σεισμική δραστηριότητα. Δεν είναι γνωστό αν προκλήθηκαν θαλάσσια κύματα.

19. 1928 Μ. Ασία-Σμύρνη και το ίδιο έτος Ελληνικό Αρχιπέλαγος (Πειραιάς-Χαλκίδα-Ναύπλιο-Αλεξανδρούπολη-Χανιά-Κάρυστος). Σεισμική δραστηριότητα. Δεν είναι γνωστό αν προκλήθηκαν θαλάσσια κύματα. Υπάρχουν ενδείξεις για ύψος κύματος στην Αλεξανδρούπολη 0,60 μέτρα και στην Κρήτη 2,10 μέτρα.

20. 9 Ιουλίου 1956, Αμοργός. Υποθαλάσσιος σεισμός που προκάλεσε υποθαλάσσιες κατολισθήσεις και tsunami: Αμοργός (ύψος κύματος 30 μέτρα), Αστυπάλαια (21 μ.), Φολέγανδρος (10 μ.), Πάτμος (4 μ.), Κάλυμνος (3,6 μ.), Κρήτη (3 μ.), Τήνος (2,7 μ.). Είναι το πιο πρόσφατο αξιόλογο περιστατικό με λεπτομερείς περιγραφές, φωτογραφίες και διαγράμματα παλιρροιογράφων.

Η περιοχή που προσεβλήθη από τα κύματα ήταν περίπου 40.000 τετραγωνικά μίλια και η ταραχή της θάλασσας κράτησε 24 ώρες. Στα κοντινά νησιά αρχικά η θάλασσα υποχώρησε (έως και 200 μέτρα στην Κάλυμνο, 100 στην Αστυπάλαια και Πάτμο) για αρκετά λεπτά (5 λεπτά στην Κάλυμνο) και ύστερα ακολούθησαν τρία κύματα με το τρίτο κύμα να είναι και το μεγαλύτερο που κατέκλυσαν τη στεριά σε μεγάλο βάθος (ως και 200 μέτρα στην Κάλυμνο, 400 μέτρα στην Αστυπάλαια). Η ταχύτητα του κύματος υπολογίστηκε στην Αστυπάλαια σε 20 χιλιόμετρα την ώρα και στο Ρέθυμνο σε 12. Στην Κάλυμνο πνίγηκαν 3 άτομα και σε όλα τα γύρω νησιά καταστράφηκαν δεκάδες βάρκες και μερικά μεγάλα ιστιοφόρα, καταστράφηκαν κρηπιδώματα, πνίγηκαν δεκάδες ζώα, παρασύρθηκαν εμπορεύματα, πλημμύρισαν σπίτια ενώ το θαλασσινό νερό αχρήστεψε για χρόνια την καλλιεργούμενη γη σε αρκετά νησιά.

"Εις Ικαρίαν (Άγιος Κήρυκος) το κύμα έφτασεν εις ύψος 0,80-1,00 μ. Κατά δημοσιογραφικάς πληροφορίας, το κύμα επροξένησε μερικάς ζημίας εις ξύλινας αποβάθρας του λιμένος. Περίοδος κύματος 5 λεπτά".

Από πληροφορίες του γράφοντα που δόθηκαν από αυτόπτη μάρτυρα (Νίκος Πάσχαρης) που εκείνη τη μέρα δούλευε σε ένα ασβεστοκάμινο στην παραλία του Λειβαδιού (Χρυσόστομος) "Ξαφνικά έφυγε η θάλασσα και φάνηκε ο πάτος τα ψάρια τα φύκια. Έγινε στεριά. Μετά από ένα-δυο λεπτά ήρθε το κύμα και πλημμύρισε τα πάντα. Μια βάρκα την γκρέμισε στην ακτή. Είπαμε "πάμε να φύγουμε". Και φύγαμε".

Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ότι πλήγηκε τόσο η Νότια πλευρά του νησιού (που είναι απόκρημνη) όσο και η Βόρεια. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό και κανείς άνθρωπος που βρίσκεται στην παράκτια ζώνη δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι είναι ασφαλής.

Δεν υπάρχουν μαρτυρίες για τη Σάμο και τους Φούρνους. Πάντως, όπως φαίνεται και από το χάρτη οι Φούρνοι πρέπει να είχαν την ίδια τύχη με την Ικαρία ενώ στη Σάμο το φαινόμενο πρέπει να ήταν ηπιότερο.

 

Της θάλασσας βαστώ κακιά ...

Από την παραπάνω παρουσίαση προκύπτουν σημαντικά συμπεράσματα:

1. Οι σεισμοί και τα θαλάσσια κύματα παίζουν ιστορικό ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο και δεν είναι σπάνια ή μεμονωμένα συμβάντα. Η ακμή και παρακμή των πόλεων αλλά και ολόκληρων πολιτισμών εξαρτάται από αυτά τα φυσικά φαινόμενα. Στην Σάμο και στην Ικαρία η έντονη παρουσία στους μυθικούς και ιστορικούς χρόνους μπορεί να ανακόπηκε και από τέτοια φαινόμενα. Ενδιαφέρον θα είχε μια τέτοια ματιά στην αποσάθρωση της άλλοτε κραταιάς Τυραννίας της Σάμου καθώς και στην ερήμωσή της κατά το Μεσαίωνα.

1. Στην Ικαρία με τις βυθισμένες πόλεις (Θέρμα, Οινόη, Δράκανο) ίσως με τέτοια φαινόμενα μπορεί να εξηγηθεί, μαζί με την κατάρρευση των εμπορικών δικτύων της αρχαιότητας, η απόσυρση των κατοίκων στα ενδότερα και η δημιουργία ενός μοναδικού πολιτισμικού φαινομένου που επιβιώνει μέχρι σήμερα. Οι μετέπειτα εποχές της πειρατείας (από τη ρωμαϊκή εποχή μέχρι τον 17ο αιώνα) δεν επέτρεψαν παρά μόλις τον 20ο αιώνα την επανάκαμψη των ντόπιων στην παράκτια ζώνη.

2. Οι Φούρνοι, το κεντρικό σκλαβοπάζαρο της ανατολικής μεσογείου κατά την αρχαιότητα και σημαντικός τόπος παράκτιας εξόρυξης θα είχαν πολλά να διηγηθούν για τέτοια φαινόμενα αν υπήρχαν μαρτυρίες. Η έρευνα για αποκάλυψη τέτοιων συσχετισμών δεν είναι πολυτέλεια.

3. Οι πεδινές παράκτιες περιοχές του Νομού μας (Αλυκές, Μαραθόκαμπος, Πυθαγόρειο, Φούρνοι, Φάρος, Μεσαχτή, Καρκινάγρι) όλοι οι παράκτιοι οικισμοί και όλες οι λιμενικές εγκαταστάσεις (λιμάνια και ψαροκαταφύγια) μπορούν ανά πάσα στιγμή να πάθουν σημαντικές ζημιές από ένα θαλάσσιο κύμα μέτριας σφοδρότητας.

4. Η προστασία της παράκτιας ζώνης είναι σύγχρονη ανάγκη που αποκτά μια σημαντική συνηγορία υπέρ της προστασίας της με το φαινόμενο των θαλάσσιων κυμάτων.

5. Αν λάβουμε υπόψη μας ότι ένα Tsunami μπορεί να οφείλεται όχι μόνο σε σεισμό αλλά και σε υποβρύχια κατολίσθηση, και ξέροντας ότι το φαινόμενο της αυξανόμενης διάβρωσης των εδαφών στα νησιά μας συσσωρεύει όλο και περισσότερες φερτές ύλες στο βυθό της θάλασσας, τότε θα πρέπει να γίνουμε σοφότεροι στο πώς να χρησιμοποιούμε τη γη αυξάνοντας αν είναι δυνατό την προστατευτική δύναμη της φύσης.

Ας κοιταχτούμε και ας μην εθελοτυφλούμε. Ας κάνουμε ότι μπορούμε. Μπορούμε να ζούμε και χωρίς να αγνοούμε τις φυσικές δυνάμεις ή να καταστρέφουμε τις αναπτυξιακές δυνατότητες που έχουμε. Αρκεί να ξέρουμε και να ομονοούμε.


Cloudy

26°C / 79°F

Ο καιρός

Cloudy

88%

Details...